Cukier i sól w diecie niemowląt i małych dzieci. Normy i skutki nadmiaru
Paulina Mika-Stępkowska
Klinika Gastroenterologii, Hepatologii, Zaburzeń Odżywiania i Pediatrii
Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka” w Warszawie
Prawidłowe żywienie w pierwszych latach życia dziecka ma kluczowe znaczenie dla jego rozwoju metabolicznego, odporności i kształtowania nawyków żywieniowych. Nadmierna podaż cukru i soli w diecie niemowląt oraz małych dzieci może prowadzić do długofalowych konsekwencji zdrowotnych, których skutki ujawniają się często dopiero w wieku szkolnym i dorosłym. Artykuł w sposób rzetelny i oparty na aktualnych zaleceniach naukowych omawia normy, mechanizmy i zagrożenia związane z nadmiarem tych składników.
Spis treści
Kształtowanie preferencji smakowych u niemowląt
Programowanie żywieniowe – okno możliwości w pierwszych 1000 dniach życia
Etap rozszerzanie diety – zaktualizowane wytyczne
Rozszerzanie diety niemowlęcia a karmienie piersią
Jak rozpocząć rozszerzanie diety niemowlaka?
Dlaczego rozszerzanie diety warto zacząć od warzyw?
Cukier w diecie niemowląt i małych dziecka – źródła, zalecenia
Źródła cukru w diecie dzieci – naturalne i dodane
Sól w diecie niemowląt i małych dzieci – źródła, zalecenie
Dlaczego ograniczanie soli u małych dzieci ma znaczenie?
Główne źródła sodu i zalecane spożycie w pierwszych latach życia
FAQ – cukier, sól i słodziki w diecie niemowląt i małych dzieci
Dlaczego właściwe żywienie od najmłodszych lat ma znaczenie?
Choć dieta dziecka po 1. roku życia zaczyna przypominać jadłospis dorosłych, jego potrzeby żywieniowe pozostają odmienne. W tej części artykułu wyjaśniono, dlaczego zarówno nadmiar, jak i niedobór wybranych składników diety mogą zaburzać rozwój dziecka.
Właściwe żywienie od najmłodszych lat jest jednym z elementów warunkujących optymalny wzrost, rozwój i zdrowie. Pomimo że, jadłospis dziecka po ukończeniu 1. roku życia zaczyna powoli przypominać już dietę dorosłych, nadal należy pamiętać o jego swoistym zapotrzebowaniu na składniki odżywcze.
Praktyki żywieniowe rodziców oraz zachowania żywieniowe dzieci, szczególnie w okresie niemowlęcym, kiedy dzieci są całkowicie zależne od rodziców, są ściśle ze sobą powiązane i wpływają na sposób żywienia w późniejszych latach życia. Zarówno nadmiar, jak i niedobór niektórych składników pokarmowych może skutkować rozwojem różnych chorób. Mimo licznych programów edukacyjnych w zakresie prawidłowego żywienia dzieci, w ciągu ostatnich lat obserwujemy wyraźny wzrost spożycia cukru i słodzonych napojów szczególnie w grupie dzieci i młodzieży.
Nadmiar cukru w diecie małego dziecka może skutkować nieprawidłową podażą składników odżywczych i zmniejszoną różnorodnością diety, co w konsekwencji zwiększa ryzyko rozwoju nadwagi, otyłości, chorób sercowo-naczyniowych, cukrzycy typu 2 oraz próchnicy zębów. Podobnie negatywne skutki może mieć nadmiar soli w diecie1,2,3.
Dowiedz się więcej: Otyłość u dzieci. Jak ją rozpoznawać, leczyć i jej zapobiegać?
Kształtowanie preferencji smakowych u niemowląt
Preferencje smakowe nie są wyłącznie kwestią wychowania – mają swoje biologiczne podstawy i zaczynają się kształtować jeszcze przed narodzinami. Ta część artykułu wyjaśnia, jak wczesne doświadczenia smakowe wpływają na późniejsze wybory żywieniowe dziecka.
Wrodzona preferencja smaku słodkiego od najmłodszych lat utrudnia kształtowanie prawidłowych nawyków żywieniowych w kolejnych latach życia. Pierwsza ekspozycja na słodki smak następuje jeszcze przed urodzeniem. Z tego powodu żywienie w trakcie ciąży jest już kluczowym etapem dla kształtowania zdrowia. Ekspozycja na różne smaki w okresie płodowym poprzez płyn owodniowy połykany przez płód stanowi ważny etap późniejszego rozszerzania diety niemowlęcia i akceptacji nowych smaków. Preferencja do smaku słodkiego, słonego i umami jest wrodzona, ale wczesne doświadczenia smakowe mogą modyfikować późniejsze wybory żywieniowe.
Smak słodki jest preferowany przez dzieci do 4. miesiąca życia4,5. Towarzystwa naukowe oraz międzynarodowe grupy ekspertów zgodnie utrzymują, że karmienie piersią przez pierwszych 6 m-cy życia (co najmniej przez pełne 4 miesiące) jest złotym standardem żywienia niemowląt. Mleko matki nie tylko pokrywa zapotrzebowanie na niezbędne do prawidłowego wzrostu i rozwoju składniki odżywcze, ale również korzystnie wpływa na kształtowanie nawyków żywieniowych3,6. Niemowlęta karmione mlekiem matki łatwiej akceptują inne smaki niż mleko.
Pokarm kobiecy jest źródłem doznań smakowych i zapachowych. Zawiera on laktozę (źródło smaku słodkiego), glutaminiany (nośnik smaku umami), a także sód i mocznik (odpowiadające za smak słony i gorzki). Jego skład w dużej mierze zależy od okresu laktacji, stanu odżywienia oraz diety matki. Smak i skład mlek modyfikowanych różni się jedynie w zależności od producenta. Rodzice decydują się zazwyczaj na jeden rodzaj mieszanki, przez co ekspozycja na nowe smaki w przypadku niemowląt karmionych sztucznie jest zdecydowanie mniejsza4,5,7.
Programowanie żywieniowe – okno możliwości w pierwszych 1000 dniach życia
Pierwsze lata życia dziecka to okres szczególnej plastyczności metabolicznej i behawioralnej. W tej części omówiono, jak odpowiednie decyzje żywieniowe mogą wpływać na zdrowie dziecka w perspektywie wielu lat.
Struktura czynników determinujących nawyki żywieniowe dzieci jest bardzo złożona, ale to właśnie preferencje smakowe są w tym zakresie nader istotne. W rozwoju każdego dziecka występują tzw. krytyczne okresy, podczas których istnieje możliwość programowania żywieniowego. Wyniki badań sugerują, że począwszy od narodzin i kontynuując w kolejnych etapach rozwoju dziecka, wielokrotna ekspozycja na nieprzetworzoną, bogatą w niezbędne mikro- i makroelementy żywność, zwiększają jej późniejszą akceptację oraz spożycie8,9.
Materiały dla środowiska medycznego – zdrowie, rozwój, żywienie, opieka i pielęgnacja niemowląt i małych dzieci
Nie masz dostępu?
Zapraszamy do bezpłatnej rejestracji w celu uzyskania dostępu do dodatkowych materiałów tworzonych we współpracy ze specjalistami.
Etap rozszerzanie diety – zaktualizowane wytyczne
Ten etap żywienia niemowlęcia budzi wiele pytań dotyczących momentu rozpoczęcia, gotowości dziecka oraz celów wprowadzania pokarmów uzupełniających. Aktualne rekomendacje precyzują nie tylko ramy czasowe, ale także kryteria rozwojowe, które powinny zostać spełnione.
Etap rozszerzania diety jest niezbędny nie tylko w kontekście zwiększenia kaloryczności i podaży składników odżywczych w krytycznym okresie wzrostu i rozwoju dziecka, ale także w celu zapewnienia akceptacji szerokiej gamy nowych produktów spożywczych i smaków.
Według wytycznych Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci opublikowanych w styczniu 2021 roku pierwsze pokarmy uzupełniające należy wprowadzać wówczas, gdy niemowlę wykazuje umiejętności potrzebne do ich spożywania (umiejętność siedzenia z podparciem, kontrolowania ruchu głowy i szyi, jedzenia z łyżeczki), czyli nie wcześniej niż od 17. tygodnia życia (początek 5. miesiąca życia) i nie później niż w 26. tygodniu życia (początek 7. miesiąca)3.
Rozszerzanie diety niemowlęcia a karmienie piersią
Wprowadzanie pokarmów uzupełniających często rodzi wątpliwości dotyczące dalszego karmienia piersią. Zaktualizowane wytyczne jasno wskazują, jak oba te elementy żywienia mogą i powinny funkcjonować równolegle.
Wprowadzanie pokarmów uzupełniających nie jest równoznaczne z przerwaniem karmienia piersią, które powinno być kontynuowane tak długo, jak będzie to pożądane przez matkę i dziecko3,6,10. Odnosząc się do częstotliwości karmień oraz wielkości posiłków – zasada brzmi: rodzic decyduje, kiedy i co dziecko zje, natomiast dziecko decyduje czy zje i ile zje.
Należy pamiętać, że wielkości porcji podane w schemacie żywienia niemowląt są jedynie wartościami orientacyjnymi. Niemowlęta karmione mlekiem modyfikowanym pod koniec 1. roku życia powinny spożywać w ciągu dnia 4-5 posiłków oraz 1-2 zdrowe przekąski, natomiast dzieci karmione piersią mogą być przystawiane do piersi znacznie częściej (w zależności od potrzeb)3.
Istotnym aspektem w kontekście kształtowania prawidłowych nawyków żywieniowych jest również edukacja rodziców w zakresie rozpoznawania u dziecka objawów głodu i sytości. Przekarmianie oraz zmuszanie dziecka do jedzenia są częstymi błędami w żywieniu niemowląt, które pogarszają umiejętność samoregulacji3,10.
Jak rozpocząć rozszerzanie diety niemowlaka?
Rozpoczęcie rozszerzania diety rodzi pytania dotyczące kolejności wprowadzania produktów, różnorodności smaków oraz wyboru odpowiedniej formy posiłków. Kluczowe znaczenie mają aktualne dane naukowe oraz praktyczne aspekty bezpieczeństwa i akceptacji nowych pokarmów przez dziecko.
Sprawdź nasze artykuły dotyczące rozszerzania diety: Rozszerzanie diety niemowlaka krok po kroku – zasady wprowadzania pokarmów stałych według koncepcji HiPP
Dlaczego rozszerzanie diety warto zacząć od warzyw?
Kolejność wprowadzania produktów ma znaczenie dla kształtowania preferencji smakowych niemowlęcia. Zwraca się uwagę na rolę wczesnej ekspozycji na smaki trudniejsze do zaakceptowania.
Dane naukowe sugerują, że rozszerzanie diety niemowląt należy rozpocząć od warzyw, których gorzki smak może być trudniej akceptowany przez dziecko, co wynika ze wspomnianej wcześniej wrodzonej preferencji smaku słodkiego7,10. Warzywa (zwłaszcza zielone) należy wprowadzać około 2 tygodnie wcześniej niż owoce.
Rozszerzanie diety w okresie od 6. do 12. miesiąca życia wiąże się ze świadomym wysiłkiem wprowadzenia dziecka w jak najwięcej różnych smaków, kolorów, konsystencji i kombinacji smakowych z każdej z 5 grup żywności: owoce, warzywa, zboża, nabiał i źródła białka. Regularna ekspozycja na różnorodne pokarmy uzupełniające o wysokiej wartości odżywczej w ciągu dnia w połączeniu z mlekiem modyfikowanym lub mlekiem matki ograniczy zawartość cukru w diecie dziecka2,10,11.
Gotowe dania w rozszerzaniu diety – na co zwrócić uwagę?
Gotowe posiłki dla niemowląt są często wybieranym rozwiązaniem na początku rozszerzania diety. Istotne jest jednak rozumienie zasad ich produkcji, składu oraz dopasowania do etapu rozwoju dziecka.
Rozpoczynając rozszerzanie diety niemowląt rodzice/opiekunowie najczęściej sięgają po gotowe dania w słoiczkach. Są one nie tylko wygodne w użyciu, ale także bezpieczne dla małego dziecka. Podczas ich produkcji zachowane są wszelkie zasady higieny, a wykorzystane do ich produkcji surowce są przebadane pod kątem zawartości pestycydów i metali ciężkich.
Większość dostępnych produktów ma prosty skład – nie zawierają sztucznych dodatków smakowych, substancji konserwujących, barwników, dodatku cukru (zawarty w nich cukier jest wyłącznie pochodzenia naturalnego). Niektóre produkty dla starszych niemowląt (zazwyczaj > 11. miesiąca życia) mogą zawierać w swoim składzie sól jodowaną, natomiast jest ona dodawana w niewielkich ilościach regulowanych prawnie.
Wybierając gotowe dania dla dzieci należy nie tylko weryfikować skład podany na etykietach, ale również dla jakiej grupy wiekowej produkt jest przeznaczony i czy odpowiada aktualnym umiejętnościom dziecka w zakresie karmienia3,10.
Cukier w diecie niemowląt i małych dziecka – źródła, zalecenia
Obecność cukru w diecie dziecka wymaga szczególnej uwagi ze względu na wpływ na preferencje smakowe, bilans energetyczny i jakość odżywiania. Aktualne zalecenia rozróżniają cukry występujące naturalnie oraz cukry dodane i precyzują ich miejsce w diecie dzieci w różnym wieku.
Źródła cukru w diecie dzieci – naturalne i dodane
Cukier może pochodzić zarówno z naturalnych składników żywności, jak i z procesów technologicznych. Zrozumienie tej różnicy ma kluczowe znaczenie dla świadomego komponowania diety dziecka.
Cukry występują naturalnie w owocach, warzywach, niektórych zbożach, mleku i produktach mlecznych (cukier występujący naturalnie), ale są również dodawane do żywności podczas przetwarzania i przygotowywania. Dodane cukry nie tylko poprawiają smak potraw, napojów, ale również służą do konserwacji żywności i nadawania właściwości funkcjonalnych, takich jak lepkość, konsystencja i kolor (zdolność brązowienia).
Zdrowa, dobrze zbilansowana dieta zawiera naturalnie występujące cukry jako integralne składniki pełnowartościowych produktów spożywczych. Dodane cukry nadają cechy organoleptyczne produktom, ale nie są niezbędnym składnikiem diety2,8. Dostarczając jedynie kalorii bez innych niezbędnych składników odżywczych, zastępują pokarmy bogate w składniki odżywcze i przyczyniają się do pogorszenia stanu odżywienia, co jest szczególnie istotne w przypadku dzieci.
Wybierając żywność dla dzieci należy sięgać po produkty bez dodatku cukru, sacharozy, miodu, syropu glukozowego, fruktozy czy innych cukrów dodanych. Przyrządzając posiłki dla dziecka, szczególnie w 1. roku życia należy wyeliminować dodatek cukru2,3,12,13.
Zalecenia dotyczące cukrów i napojów słodzonych w diecie dzieci
Rekomendacje ekspertów precyzują nie tylko ilość cukru w diecie dziecka, ale także jego formę i główne źródła. Szczególną uwagę zwraca się na pojęcie tzw. wolnych cukrów oraz rolę napojów słodzonych.
W 2017 roku Komitet ds. Żywienia European Society for Paediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition (ESPGHAN) opracował następujące zalecenia dotyczące cukrów w żywieniu dzieci:
- Zgodnie z definicją Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) „wolne cukry” obejmują cukry proste i disacharydy dodawane do żywności i napojów przez producenta, kucharza lub konsumenta, a także cukry naturalnie obecne w miodzie, syropach, niesłodzonych sokach owocowych i koncentratach soków owocowych. Termin „wolne cukry” należy stosować jednolicie w zaleceniach żywieniowych, badaniach, przepisach i na etykietach żywności;
- Koktajle i słodzone napoje / produkty mleczne (tj. przetwory mleczne zawierające wyższe stężenie cukrów niż nieprzetworzone mleko kobiece, krowie lub kozie, takie jak mleko czekoladowe, mleko skondensowane, jogurty owocowe) nie są wyraźnie wymienione w definicji WHO, jednak są one ważnym źródłem wolnych cukrów i ich spożycie powinno być ograniczone;
- Cukry naturalnie obecne w owocach (świeżych, mrożonych lub suszonych) i laktoza w ilości naturalnie występującej w mleku kobiecym lub preparatach dla niemowląt, a także w mleku krowim / kozim i niesłodzonych produktach mlecznych (np. jogurt naturalny) nie są cukrami wolnymi;
- Spożycie wolnych cukrów powinno być ograniczone. W przypadku dzieci i młodzieży w wieku od 2-18 lat powinny stanowić <5% spożycia energii. Odpowiada to: od 15 do 28 g wolnych cukrów (3,5–7 łyżeczek) dla dziewcząt; 16–37 g (4-9 łyżeczek) dla chłopców w zależności od wieku. Spożycie wolnych cukrów powinno być jeszcze niższe u niemowląt i małych dzieci w wieku poniżej 2 lat;
- Napoje i produkty spożywcze zawierające cukier (soki owocowe, koktajle owocowe i słodzone napoje / produkty mleczne) należy zastąpić wodą lub, w tym ostatnim przypadku, niesłodzonymi napojami mlecznymi / produktami zawierającymi laktozę w ilości odpowiadającej jej naturalnej zawartości w mleku i produktach mlecznych;
- W Europie termin „cukry wolne” należy umieszczać na etykietach składu żywności, wyrażając zarówno w gramach („cukry ogółem”), jak i jako % dziennego spożycia energii.
Zalecenia dotyczące soków owocowych w diecie dzieci
Źródłem cukru w diecie dziecka są często soki i słodzone napoje. Zgodnie z aktualnymi zaleceniami głównym źródłem płynów w diecie dziecka powinna być woda.
Źródłem cukru w diecie dziecka są często soki i słodzone napoje. Zgodnie z aktualnymi zaleceniami głównym źródłem płynów w diecie dziecka powinna być woda. Zarówno Komitet ds. Żywienia ESPGHAN, jak i American Academy of Pediatrics (AAP) zalecają, aby nie podawać soków owocowych dzieciom w 1. roku życia. Przyzwyczajanie dziecka do picia wody ma istotne znaczenie w kontekście profilaktyki otyłości. Powyżej 1. roku życia soki owocowe mogą być elementem diety, ale w ograniczonych ilościach:
- W wieku 1-3 lat – 120ml soku/dzień
- W wieku 4-6 lat – 180ml soku/dzień
- U dzieci starszych i nastolatków – 240ml/dzień14,15
Ze względu na wysoką zawartość cukru niewskazane są również napoje gazowane, wody smakowe, napoje energetyzujące. Ich wysokie spożycie zwiększa ryzyko nadwagi, chorób sercowo-naczyniowych, próchnicy, cukrzycy oraz stłuszczenia wątroby. Napoje zawierające cukier nie wywołują uczucia sytości w porównaniu ze równoważną ilością cukru w postaci stałej, co prowadzi do dalszego jedzenia i nadmiernego spożycia energii8,14.
Więcej wskazówek dotyczących rozszerzania diety można znaleźć w broszurze: Zacznij od BIO. Praktyczny poradnik dla rodziców
Sól w diecie niemowląt i małych dzieci – źródła, zalecenie
Obecność soli w diecie najmłodszych dzieci budzi istotne pytania dotyczące bezpieczeństwa, długofalowego wpływu na zdrowie oraz kształtowania preferencji smakowych. Aktualne zalecenia podkreślają znaczenie ograniczania sodu już na wczesnym etapie życia.
Dlaczego ograniczanie soli u małych dzieci ma znaczenie?
Nadmierna podaż soli we wczesnym dzieciństwie może wpływać na zdrowie w perspektywie wielu lat. Szczególną uwagę zwraca się na jej związek z preferencjami smakowymi i ryzykiem chorób przewlekłych.
Sól jest kolejnym składnikiem diety, który należy ograniczać w diecie małego dziecka, aby zachować zdrowie w przyszłości. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO)
zaleca ograniczenie spożycia soli u dzieci > 2. roku życia, aby zapobiec wzrostowi ciśnienia tętniczego w późniejszym wieku.
Unikanie dosalania posiłków od najmłodszych lat może mieć korzystne znaczenie w kształtowaniu prawidłowych nawyków żywieniowych. Podobnie jak w przypadku smaku słodkiego dzieci mają naturalną tendencję do preferencji słonej żywności.
Podawanie słonej żywności w dzieciństwie może wpłynąć na upodobania dziecka w przyszłości do słonych, niezdrowych przekąsek, których wysokie spożycie może mieć niekorzystny wpływ na zdrowie3,16,17.
Główne źródła sodu i zalecane spożycie w pierwszych latach życia
Sód w diecie dziecka pochodzi zarówno z dosalania potraw, jak i z produktów spożywczych o naturalnie lub technologicznie wysokiej zawartości soli. Normy żywieniowe precyzują jego bezpieczne ilości w zależności od wieku.
Duża ilość sodu w diecie dzieci pochodzi z dosalania potraw. Źródłem sodu w diecie są pieczywo, wędliny, sery. Wysoką zawartością soli charakteryzują się również produkty wysokoprzetworzone, m.in. kostki rosołowe, zupy w proszku, gotowe mieszanki przypraw - dlatego też takie produkty nie powinny znajdować się w jadłospisie małego dziecka3,10.
Zapotrzebowanie na sód zostało ustalone na poziomie wystarczającego spożycia (AI). U niemowląt do 6. miesiąca życia zalecane spożycie sodu wynosi 120 mg i jest w całości pokrywane z mleka kobiecego lub mleka modyfikowanego. W grupie dzieci od 7. do 11. miesiąca życia zalecane spożycie sodu wzrasta do 370 mg (co odpowiada 0,9 g soli dziennie), a między 1. a 3. rokiem życia wynosi 750 mg (ok. 1,9 g soli)18,19.
Nie dosalaj potraw oraz posiłków w słoiczkach
Zamiast soli stosuj zioła
Sprawdzaj zawartość soli w produktach
Unikaj produktów wysoko przetworzonych i żywności typu instant
Dowiedz się więcej na temat soli w diecie niemowląt. Sprawdź, ile soli znajduje się w produktach dla dzieci.
Podsumowanie
Naturalna tendencja dzieci do wyboru słodkiej lub słonej, bogatej w kalorie żywności podkreśla potrzebę interwencji dorosłych w celu zapewnienia różnorodnej i zdrowej diety. Rodzice/opiekunowie mają decydujący wpływ na to, jaki rodzaj żywności oraz w jakich ilościach będą spożywały ich dzieci. Kształtowanie prawidłowych nawyków żywieniowych w ciągu 1000 pierwszych dni życia jest nieodzownym elementem profilaktyki chorób dietozależnych.
Prawidłowo zbilansowana dieta z ograniczeniem cukru oraz soli, zarówno kobiety w ciąży, jak i w pierwszych 3. latach życia dziecka ma ogromny wpływ na późniejszą jakość życia i pozwala na utrzymanie prawidłowej masy ciała1,2,13. Mimo licznych programów edukacyjnych, badania jednoznacznie dowodzą, że skala świadomości społecznej w zakresie prawidłowego sposobu żywienia jest w dalszym ciągu niewystarczająca i wymaga dalszych działań profilaktycznych.
Organizacje państwowe powinny przyjąć politykę mającą na celu ograniczenie spożycia wolnych cukrów u niemowląt, dzieci i młodzieży. W zależności od lokalnych warunków może to obejmować edukację, przejrzyste oznakowanie żywności, ograniczenie reklamy, wprowadzenie norm dotyczących posiłków w przedszkolu i szkole, które obejmują zmniejszenie zawartości wolnych cukrów i soli w diecie dziecka.
Zapraszamy także do zapoznania się z wykładem:
„Ocena stanu odżywienia u dzieci dla średniozaawansowanych – konkretne odpowiedzi na dość trudne pytania”.
Dr hab. n. med. Piotr Dziechciarz z II Kliniki Pediatrii, członek Zespołu Żywienia w strukturze organizacyjnej kliniki WUM, Kierownik Zakładu Metodologii Badań Naukowych WUM omawia w nim następujące zagadnienia:
- Czy trudno jest ocenić stan odżywienia pacjenta w populacji pediatrycznej?
- Jak często stwierdzane są zaburzenia stanu odżywienia w poszczególnych grupach wiekowych?
- Co jest ważne w pomiarze wysokości/długości ciała dziecka?
- Z jakich narzędzi należy korzystać przy ocenie przyrostu masy ciała dziecka?
- Kiedy mają zastosowanie standardy rozwojowe WHO?
- Dlaczego należałoby wykorzystywać z-score a nie kanały centylowe?
- Którego z wykładników oceny stanu odżywienia nie używa się u dzieci <2 roku życia?
- Jak zmierzyć wysokość i masę ciała u dzieci z autyzmem?
- Jak dokonać precyzyjnego i użytecznego pomiaru masy ciała u dziecka z MPD?
- Gdzie można odnaleźć siatki centylowe dla dzieci w różnych jednostkach chorobowych?
- Dlaczego użycie jednej metody nie jest wystarczające do oceny stanu odżywienia?
- Kiedy stwierdza się otyłość u dzieci na podstawie definicji nadwagi i otyłości w Polsce?
FAQ – cukier, sól i słodziki w diecie niemowląt i małych dzieci
?Dlaczego słodziki nie są dobrą alternatywą dla cukru w diecie niemowląt?
Nie zaleca się stosowania słodzików u niemowląt. Choć nie sprzyjają próchnicy, podtrzymują preferencję smaku słodkiego, co może utrudniać akceptację warzyw i innych mniej słodkich smaków. Dodatkowo poliole, takie jak ksylitol, mogą wywoływać biegunki osmotyczne, a celem żywienia w tym wieku jest poznawanie naturalnego smaku produktów.- ?
Co to jest „sól ukryta” i gdzie najczęściej występuje w diecie małego dziecka?
Sól ukryta to sód obecny w produktach, których nie dosalamy świadomie. Najczęściej znajduje się w pieczywie, serach, wędlinach oraz przekąskach takich jak biszkopty czy krakersy. Z tego powodu produkty te powinny być wprowadzane w ograniczonych ilościach i ze zwróceniem uwagi na ich skład. - ?
Czy miód jest bezpiecznym zamiennikiem cukru dla niemowląt poniżej 12. miesiąca życia?
Nie, miód nie jest bezpieczny dla niemowląt. Oprócz tego, że stanowi źródło cukrów prostych, może zawierać przetrwalniki bakterii Clostridium botulinum. Niedojrzały przewód pokarmowy niemowlęcia nie jest w stanie ich unieszkodliwić, co stwarza ryzyko botulizmu niemowlęcego. - ?
Czy niemowlę potrzebuje dodatku soli w diecie?
Nie, niemowlę nie potrzebuje dosalania posiłków. Zapotrzebowanie na sód w pierwszym roku życia jest w pełni pokrywane przez mleko matki, mleko modyfikowane oraz naturalnie występujący sód w produktach spożywczych. Dosalanie potraw zwiększa ryzyko nadmiernego spożycia sodu. - ?
Czy naturalnie występujące cukry są problemem w diecie dziecka?
Cukry naturalnie obecne w owocach, warzywach czy mleku nie są traktowane jako cukry wolne. Towarzyszą im błonnik, witaminy i składniki mineralne, które wpływają na tempo wchłaniania i wartość odżywczą produktu. Problemem są przede wszystkim cukry dodane, które dostarczają energii bez wartości odżywczej. - ?
Dlaczego w pierwszym roku życia nie zaleca się soków owocowych?
Soki są źródłem wolnych cukrów i nie wywołują uczucia sytości porównywalnego z owocami w całości. Podawanie soków może sprzyjać nadmiernemu spożyciu energii i kształtowaniu preferencji słodkiego smaku. Z tego względu zaleca się, aby głównym napojem niemowlęcia była woda. - ?
Czy produkty „dla dzieci” zawsze mają odpowiednią zawartość soli i cukru?
Nie każdy produkt oznaczony jako „dla dzieci” spełnia optymalne kryteria żywieniowe. Dlatego ważne jest czytanie etykiet i zwracanie uwagi na zawartość soli i cukrów dodanych. Wiele produktów opisanych marketingowo – „dla dzieci” nie spełnia norm wymaganych dla grupy produktów przeznaczonych do spożycia przez niemowlęta i dzieci do 3 roku życia. Tylko w przypadku, kiedy na etykiecie jest podany wiek dziecka od którego można podawać ten produkt spełnia wymagania stawiane dla żywności przeznaczonej dla niemowląt i dzieci do 3 roku życia (zgodnie z przepisami prawnymi). - ?
Jakie nawyki żywieniowe warto kształtować od początku rozszerzania diety?
W praktyce kluczowe jest oferowanie produktów o naturalnym smaku, bez dodatku cukru i soli. Wczesna ekspozycja na różnorodne smaki i konsystencje sprzyja akceptacji zdrowych produktów i może zmniejszać preferencję słodkich oraz słonych przekąsek w późniejszym wieku.
Warto obejrzeć:
W dialogu dla zdrowia dziecka: lekarz i dietetyk w zespole terapeutycznym zajmującym się pacjentem pediatrycznym z chorobą otyłościową
Co jest ważne w profilaktyce otyłości od najmłodszych lat życia?
Leczenie otyłości dziecięcej – aspekty praktyczne
Zaburzenia karmienia u dzieci – przyczyny, diagnostyka i leczenie. Ważny temat dla profilaktyki otyłości
Czytaj także:
Stosowanie diety wegańskiej i wegetariańskiej w żywieniu niemowląt i małych dzieci. Jak nie dopuścić do niedoborów składników odżywczych?
Zapotrzebowanie na witaminy a żywienie dziecka. Czy dieta jest źródłem odpowiedniej ilości witamin dla niemowląt i małych dzieci?
Piśmiennictwo:
1 Eriksen K., Lind M., Larnkjaer A. i wsp. Early nutrition and its effect on growth, body composition and later obesity. World Rev Nutr Diet 2018; 117: 111-128.
2 Mis N., Braegger C., Bronsky J. i wsp. Sugar in Infants, Children and Adolescents: A Position Paper of the European Society for Paediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition Committee on Nutrition. Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition 2017; 65(6):681-696.
3 Szajewska H., Socha P., Horvath A. i wsp. Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci. Standardy Medyczne Pediatria 2021; 18: 7-24.
4 Mennella J., Jagnow C., Beauchamp G. Prenatal and postnatal flavor learning by human infants. Pediatrics 2001; 107(6): 1-6.
5 Toporowska-Kowalska E., Funkowicz M. Kształtowanie preferencji smakowych we wczesnym okresie życia. Standardy Medyczne Pediatria 2015; 12: 689-697.
6 Szajewska H, Socha P, Horvath A i wsp. Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci. Standardy Medyczne Pediatria 2014; 11:321-338.
7 Neuhoff-Murawska J. i wsp. Wrodzone uwarunkowania „paradoksu preferencji smaku” u człowieka, Standardy Medyczne Pediatria 2018; 15: 268-274.
8 Murray R. Savoring sweet: sugars in infant and toddler feeding. Ann. Nutr. Metab. 2017; 3: 38-46.
9 Castenmiller J., de Henauw S., Hirsch-Ernst K. i wsp. EFSA NDA Panel (EFSA Panel on Nutrition, Novel Foods and Food Allergens). Scientific Opinion on the appropriate age range for introduction of complementary feeding into an infant’s diet. EFSA J 2019; 17:5780.
10 Fewtrell M., Bronsky J., Campoy C. i wsp. Complementary Feeding: A Position Paper by the European Society for Paediatric Gastroenterology, Hepatology, and Nutrition (ESPGHAN) Committee on Nutrition. J Pediatr Gastroenterol Nutr 2017; 64:119-132.
11 Greer R., Sicherer H., Burks W. i wsp. The Effects of Early Nutritional Interventions on the Development of Atopic Disease in Infants and Children: The Role of Maternal Dietary Restriction, Breastfeeding, Hydrolyzed Formulas, and Timing of Introduction of Allergenic Complementary Foods. Pediatrics 2019; 143: e20190281.
12 World Health Organization. Guideline: Sugars Intake for Adults and Children Geneva, Switzerland: World Health Organization; 2015.
13 Goran M., Plows J., Ventura E. Effects of consuming sugars and alternative sweeteners during pregnancy on maternal and child health: evidence for a secondhand sugar effect. Proc. Nutr. Soc. 2019; 78(3): 262-271.
14 Dereń K., Weghuber D., Caroli M. i wsp. Consumption of Sugar-Sweetened Beverages in Paediatric Age: A Position Paper of the European Academy of Paediatrics and the European Childhood Obesity Group. Ann Nutr Metab2019; 74:296-302.
15 Dziechciarz P., Horvath A., Socha P. i wsp. Cukry w żywieniu dzieci i młodzieży – stanowisko Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci. Stand Med Pediatr 2019; 16:561-570.
16 Kim G.H., Lee H.M. Frequent consumption of certain fast foods may be associated with an enhanced preference for salt taste. J. Hum. Nutr. Diet. 2009; 22(5): 475-480.
17 Liem D.G. Infants’ and children’s salt taste perception and liking: a review. Nutrients 2017; 13(9): 1011.
18 Jarosz M., Rychlik E., Stoś K. i wsp., Normy żywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny, Warszawa 2020.
19 Rychlik E., Stoś K., Woźniak A. i wsp., Normy żywienia dla populacji Polski, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa 2024
Dodatkowe źródła piśmiennictwa:
ESPGHAN Committee on Nutrition: Sugar in Infants, Children and Adolescents: A Position Paper of the European Society for Paediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition.
Szajewska H. et al. (PTGHiŻD): Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci.
American Academy of Pediatrics (AAP): Fruit Juice in Infants, Children, and Adolescents: Current Recommendations.
EFSA (European Food Safety Authority): Scientific Opinion on the appropriate age for introduction of complementary feeding of infants.
