Rola folianów w diecie niemowląt, kobiet w ciąży i matek karmiących. Jak zadbać o ich odpowiednią podaż?
Dr n. med. Ewa Ehmke vel Emczyńska-Seliga
Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka” w Warszawie, Klinika Pediatrii, Żywienia i Chorób Metabolicznych
Foliany odgrywają kluczową rolę w rozwoju układu nerwowego, procesach krwiotwórczych i metabolizmie komórkowym już od najwcześniejszych etapów życia. Artykuł autorstwa dr n. med. Ewy Ehmke vel Emczyńskiej-Seligii z Instytutu „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka” kompleksowo wyjaśnia, dlaczego witamina B9 jest tak istotna w diecie niemowląt, kobiet w ciąży i matek karmiących oraz jak bezpiecznie zadbać o jej prawidłową podaż.
Spis treści
Funkcje witaminy B9 – jakie procesy wspiera folian w organizmie?
Normy spożycia folianów – ile witaminy B9 potrzebujemy?
Źródła folianów w diecie – gdzie ich szukać?
Kwas foliowy – stabilna forma witaminy B9
Suplementacja folianów a niedobór kwasu foliowego – kiedy jest potrzebna i na co uważać?
Kwas folinowy (metafolina) – czym różni się od kwasu foliowego?
Jak wzbogacić dietę w foliany w praktyce?
FAQ - najczęstsze pytania dotyczące folianów
Dlaczego foliany są ważne? Jak możemy zadbać o ich odpowiednią podaż?
Czym są foliany, czym różnią się od kwasu foliowego i dlaczego ich niedobór może mieć poważne konsekwencje zdrowotne? Ta część artykułu porządkuje podstawowe pojęcia i wyjaśnia, jak dieta wpływa na poziom witaminy B9 w organizmie.
Witamina B9 jest rozpuszczalna w wodzie. Składa się na nią zbiór związków, takich jak: naturalnie występujące w żywności foliany (grupa związków o różnej budowie), kwas foliowy, związek syntetyczny, który znajdziemy w suplementach diety, lekach lub żywności wzbogacanej oraz kwas folinowy (metafolina), który jest bioaktywną formą folianów. Związki te różnią się między sobą nie tylko występowaniem, ale i budową chemiczną oraz stabilnością.
Ze względu na stabilność korzystniejszy jest kwas foliowy, natomiast ze względu na formę korzystniejszym wyborem jest kwas folinowy. Ilość tych związków w naszym organizmie jest ściśle zależna od diety. Niestety spożywamy zbyt mało witaminy B9 – w wielu przypadkach tylko połowę zalecanej dawki. Niedobory zaś mogą nieść za sobą negatywne konsekwencje zdrowotne.
Funkcje witaminy B9 – jakie procesy wspiera folian w organizmie?
Jakie funkcje pełni witamina B9 w organizmie i dlaczego jej odpowiedni poziom jest tak istotny na każdym etapie życia? W tej części omówiono kluczowe role folianów w metabolizmie, krwiotworzeniu i rozwoju układu nerwowego.
Witamina B9 ma wiele zadań:
- uczestniczy w przemianach aminokwasów; bardzo ważna jest remetylacja homocysteiny do metioniny (przy niedoborze może wystąpić hiperhomocysteinemia, prowadząca do chorób układu sercowo-naczyniowego i chorób otępiennych),
- bierze udział w metabolizmie kwasów nukleinowych, syntezie zasad purynowych i pirymidynowych, odgrywa zatem istotną funkcję w tworzeniu, ale też przetwarzaniu DNA,
- przyczynia się do powstawania fosfolipidów i białek,
- niedobór jest jedną z przyczyn powstania śmiertelnych lub mocno upośledzających wad cewy nerwowej u płodu, stąd kobietom w ciąży i planującym ciążę zalecana jest suplementacja,
- odpowiada za procesy krwiotwórcze, a niedobór (razem z niedoborem witaminy B12) prowadzi do niedokrwistości megaloblastycznej (w badaniach morfologii krwi wartość MCV ponad normę – krwinka jest duża i intensywnie czerwona, nie jest w stanie spełniać swoich podstawowych funkcji).
Zapraszamy Państwa do zapoznania się z webinarem:
Zagadnienia poruszane w czasie webinaru to m.in.:
- Jaką rolę pełnią foliany w żywieniu dzieci w okresie prenatalnym, noworodkowym, niemowlęcym i późniejszym.
- Jakim przemianom metabolicznym podlega kwas foliowy w organizmie człowieka
- Dlaczego 5-MTHF jest lepszy niż kwas foliowy
- Dlaczego najnowsze badania naukowe wskazują na to, że warto stosować mleko z Metafolin® w żywieniu niemowląt, które nie mogą być karmione piersią
Normy spożycia folianów – ile witaminy B9 potrzebujemy?
Jakie są aktualne normy spożycia folianów dla dzieci, dorosłych, kobiet w ciąży i karmiących? Ten fragment porządkuje zalecane dawki i pokazuje, dlaczego ich realizacja bywa trudna w codziennej diecie.
Czy chcąc się uchronić przed skutkami niedoboru, powinniśmy przyjmować bardzo dużo folianów? Zalecenia mówią o dziennym spożyciu:
- 150 mcg dla dzieci w wieku 1-3 lata,
- 200 mcg dla dzieci w wieku 4-6 lat,
- 300 mcg dla dzieci w wieku 7-12 lat,
- 400 mcg dla dzieci od 13. roku życia i dla dorosłych,
- 600 mcg dla kobiet w ciąży,
- 500 mcg dla kobiet karmiących piersią.
Choć normy te nie wydają się zbyt wysokie (mowa przecież o mikrogramach), to jednak w związku z szybkim tempem życia i mało urozmaiconą dietą bogatą w żywność przetworzoną wyzwaniem jest dostarczenie odpowiedniej ilości folianów.
Źródła folianów w diecie – gdzie ich szukać?
Jakie produkty są najlepszym źródłem naturalnych folianów i dlaczego obróbka kulinarna ma znaczenie? Ta część wyjaśnia, skąd czerpać witaminę B9 i na co zwrócić uwagę, by ograniczyć jej straty.
Dobrymi źródłami folianów w diecie, czyli produktami dostarczającymi (w 100 g) więcej niż 15% dziennego zapotrzebowania, są:
- warzywa zielone liściaste: szpinak (to z niego po raz pierwszy wyizolowano foliany i zawdzięczają mu swoją nazwę – z łaciny folium znaczy liść), jarmuż, kapusta, sałata, brukselka, brokuły,
- warzywa strączkowe: soja, fasola, groch, bób, fasolka szparagowa, groszek zielony oraz kiełki,
- warzywa inne: pietruszka (korzeń i natka), burak, awokado, szparagi, szczypiorek,
- zarodki i otręby pszenne oraz płatki owsiane (jednak duża zawartość błonnika w tych produktach ogranicza wchłanianie folianów),
- orzechy (ziemne, włoskie, laskowe), migdały, pestki (dyni) i nasiona (sezamu, słonecznika),
- drożdże (są jednak rzadko spożywane na surowo),
- żółtko jaja i wątróbka.
Optymalnie byłoby spożywać wymienione produkty kilka razy w ciągu każdego dnia. Trzeba jednak jeszcze pamiętać, że foliany są niestabilne, co oznacza, że ich zawartość w gotowej potrawie jest niższa, niż składowa wyliczona z poszczególnych składników dania.
Gotowanie (podwyższona temperatura), nieprawidłowe lub po prostu długie przechowywanie (dostęp promieni słonecznych i powietrza), a nawet wartość pH środowiska (obojętne lub kwaśne) mogą wpływać na straty folianów z żywności rzędu 50% lub większe. Dobrym przykładem jest bigos, którego główny składnik – kapusta – to świetne źródło folianów (57 mcg/100 g produktu). Jednak ze 100 g bigosu dostarczymy do organizmu tylko 4 mcg folianów. Co więcej – picie kawy, alkoholu, przyjmowanie niektórych leków (np. wybranych leków przeciwpadaczkowych lub antykoncepcji hormonalnej) oraz palenie papierosów – dodatkowo obniżają stężenie folianów w naszym organizmie.
Kwas foliowy – stabilna forma witaminy B9
Kwas foliowy jest najczęściej stosowaną formą witaminy B9 w suplementacji i żywności wzbogacanej, głównie ze względu na swoją wysoką stabilność i dobrą przyswajalność. W tej części wyjaśniamy, gdzie najczęściej występuje kwas foliowy w diecie oraz na co warto zwrócić uwagę, analizując jego źródła.
Kwas foliowy jest stabilną formą witaminy B9, co oznacza, że wchłania się niemal w 100%. Istnieje wiele produktów wzbogacanych w kwas foliowy, np.:
- soki owocowe i owocowo-warzywne,
- nektary i napoje owocowe (uwaga, mają dodatek cukru w składzie),
- płatki śniadaniowe (niestety te słodkie),
- mąka i pieczywo z niej wypiekane,
- kakao rozpuszczalne (znów źródło cukru),
- jogurty,
- margaryny,
- słodycze, np. cukierki typu landrynki lub karmelki (tu komentarz dotyczący cukru jest niepotrzebny…),
- a także żywność przeznaczona dla niemowląt i dzieci – mleka modyfikowane, kaszki zbożowe.
Zapraszamy Państwa do zapoznania się z wykładem:
Zapotrzebowanie na witaminy a żywienie dziecka. Czy dieta jest źródłem odpowiedniej ilości witamin dla niemowląt i małych dzieci?
Specjalistka neonatologii dr hab. n. med. Justyna Czech-Kowalska, prof. IP CZD omawia w nim następujące zagadnienia:
- Dlaczego należy zwrócić uwagę na zawartość witamin w mleku kobiecym z banku?
- Jak suplementacja wpływa na zawartość witamin w mleku matki?
- Jak dieta wegańska/wegetariańska może wpływać na rozwój dziecka?
- Co wiemy o niedostatecznym spożyciu witamin D, E, kwasu foliowego z diety u dzieci w wieku 1-3 lat?
- Jakie są wskazania do suplementacji witamin u niemowląt i małych dzieci?
Suplementacja folianów a niedobór kwasu foliowego – kiedy jest potrzebna i na co uważać?
Czy suplementacja folianów jest zawsze konieczna i jakie dawki są bezpieczne? W tej części omówiono wskazania, zalecenia PTGiP oraz ryzyko nadmiernej podaży kwasu foliowego.
Jeżeli nasza dieta jest uboga w foliany, możemy wspierać się suplementacją kwasem foliowym lub kwasem folinowym (metafoliną), zwłaszcza gdy zagrażają nam niedobory lub mamy zwiększone zapotrzebowanie.
Niedobory występują najczęściej przy źle skomponowanej diecie, towarzyszą przyjmowaniu wybranych leków, piciu alkoholu i paleniu papierosów. Obserwowane są przy zaburzeniach wchłaniania, czyli w chorobach przewodu pokarmowego w stanie ostrym lub przy braku leczenia (celiakia, choroba Leśniowskiego-Crohna).
Natomiast zwiększone zapotrzebowanie na foliany wynika z ciąży i rozwoju płodu (szybki wzrost i podział komórek). Co istotne, są one potrzebne na samym początku trwania ciąży, kiedy kształtuje się ośrodkowy układ nerwowy, czyli mózg i rdzeń kręgowy. Niedostateczna ilość witaminy B9 powoduje problemy z zamykaniem się cewy nerwowej, skutkując jej wadami (WCN, ang. neural tube defects – NTD). Wady te mogą prowadzić do małomózgowia, bezmózgowia, rozszczepu kręgosłupa i przepuklin układu nerwowego.
Stanowisko PTGiP z 2020 roku na temat suplementacji folianami u kobiet w związku z ciążą
Zalecenia Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników z 2020 r. mówią o konieczności suplementacji kwasu foliowego:
- u kobiet planujących ciążę i w wieku prokreacyjnym w dawce 400 mcg na dzień,
- u kobiet będących w I trymestrze ciąży w dawce 400-800 mcg na dzień,
- u kobiet będących w II i III trymestrze ciąży oraz karmiących piersią w dawce 600-800 mcg na dzień.
W przypadku zwiększonego ryzyka wystąpienia WCN zaleca się większą suplementację (nawet 4 mg na dzień przez pierwszych 12 tygodni ciąży) u kobiet:
- otyłych (BMI > 30 kg/m2),
- z cukrzycą przedciążową typu 1 i 2 lub cukrzycą ciążową leczoną metforminą,
- z padaczką leczoną karbamazepiną lub kwasem walproinowym,
- podczas leczenia w ciąży lub przed ciążą: metotreksatem, cholestyraminą, sulfasalazyną,
- z niewydolnością nerek i/lub wątroby,
- po operacjach bariatrycznych lub zaburzeniach wchłaniania,
- przyjmujących używki,
- w przypadku obciążenia WCN (występowanie w rodzinie lub urodzenie dziecka z WCN).
Trzeba uważać na nadsuplementację kwasu foliowego, ponieważ może maskować niedobór witaminy B12, a w konsekwencji prowadzić do wystąpienia nieodwracalnych zmian neurologicznych. Z kolei u dzieci matek przewlekle przyjmujących duże dawki kwasu foliowego obserwowano zwiększone ryzyko wystąpienia autyzmu czy insulinooporności.
Stanowisko PTGiP z 2024 roku na temat suplementacji folianami u kobiet w związku z ciążą
Tekst dodany przez redakcję, na podstawie stanowiska PTGiP z 2024 roku
(https://nutropharma.pl/blog/post/foliany-w-ciazy-stanowisko-ptgip-najnowsze-zalecenia-.html)
Obniżona aktywność enzymu MTHFR występuje z różnym nasileniem u co drugiej Polki. Suplementacja metylowanego kwasu foliowego przyczynia się do obniżenia ryzyka zespołu UMFA, czyli zespołu niezmetabolizowanego kwasu foliowego. Na szczególną uwagę zasługuje fakt, że dla formy aktywnej folianów nie określono górnego tolerowanego poziomu spożycia dziennego
W najnowszym stanowisku Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników wprowadzono również zmiany dotyczące dawkowania folianów.
- W okresie przedkoncepcyjnym zalecana jest łączna suplementacja 400 µg 5-MTHF oraz 400 µg kwasu foliowego dziennie.
- Dla kobiet ciężarnych i karmiących piersią zaleca się suplementację folianów ze wskazaniem na ich aktywną formę 5-MTHF w ilości 800 µg dziennie, szczególnie w przypadku obniżonej aktywności enzymu MTHFR.
- Kobietom przygotowującym się do ciąży zaleca się rozpoczęcie suplementacji folianami co najmniej 12 tygodni przed przewidywaną koncepcją.
- U kobiet z BMI powyżej 30 kg/m², których poziom folianów jest poniżej 28 nmol/l, zaleca się suplementację 5 mg folianów dziennie w połączeniu z mio-inozytolem (1000 mg) do 12 tygodnia ciąży.
- Kobietom, które wcześniej urodziły dziecko z wadą cewy nerwowej, zaleca się suplementację 5 mg folianów dziennie.
Zespół niezmetabolizowanego kwasu foliowego (UMFA)
Suplementowanie nadmiernej ilości syntetycznego kwasu foliowego może prowadzić do zwiększenia ryzyka rozwoju alergii pokarmowych, astmy oraz autyzmu u dzieci. Jest to powiązane z akumulacją niezmetabolizowanegoo kwasu foliowego (UMFA), który poprzez inhibicję enzymu dihydrofolianowej reduktazy (DHFR) blokuje przemianę kwasu foliowego do dihydrofolianu i dalszych przemian metabolicznych. Jednocześnie, ten negatywny efekt nie wystąpi u osób, które suplementują aktywne foliany - dlatego zalecenia Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników wyraźnie wskazują na zalety stosowania aktywnej formy 5-MTHF.
Aktywna formy folianów w ciąży - 5-MTHF - zalety
Przegląd literatury naukowej podkreśla, że stosowanie aktywnej formy folianów 5-MTHF w okresie przedkoncepcyjnym oraz podczas ciąży jest bardziej korzystne, ze względu na liczne przewagi.
- 5-MTHF, będący naturalną formą, stanowi ponad 98% folianów w ludzkim organizmie.
- Efektywne dostarczanie grupy metylowej jest istotne dla ekspresji genów oraz metylacji histonów i białek.
- 5-MTHF umożliwia efektywne funkcjonowanie metabolicznej ścieżki folianów, omijając tzw. „pułapkę folianową”.
- Jest szczególnie odpowiednia dla kobiet z mutacjami polimorficznymi genu MTHFR.
- Charakteryzuje się lepszym wiązaniem z receptorami i transporterami folianów.
- Wykazuje lepszą biodostępność.
- Nie wiąże się z ryzykiem maskowania niedoborów witaminy B12.
- Eliminuje ryzyko wystąpienia skutków zespołu UMFA u kobiet i ich dzieci.
Najnowsze wytyczne Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników, stawiają nacisk na zastosowanie metylowanej formy kwasu foliowego (5-MTHF) przez całą ciążę i w czasie laktacji oraz suplementację choliny, oraz witamin B6 i B12. Zmiany te mają na celu zapewnienie lepszej biodostępności i efektywności folianów, a także uniknięcie potencjalnego ryzyka związanego z nadmierną suplementacją syntetycznego kwasu foliowego. Suplementacja w nowej formie ma na celu zapewnienie optymalnej biodostępności i wsparcie metaboliczne, szczególnie dla osób z określonymi polimorfizmami genetycznymi MTHFR.
Zapraszamy Państwa do zapoznania się z wykładem: Niedobory witaminy D u niemowląt i małych dzieci. Jak pokryć zapotrzebowanie na witaminę D u dzieci w wieku 1-3 lat?
Specjalistka neonatologii dr hab. n. med. Justyna Czech-Kowalska, prof. IP CZD omawia w nim następujące zagadnienia:
- Kiedy zachodzi efektywna synteza skórna witaminy D? (aktualne dane)
- Pokrycie zapotrzebowania na witaminę D z diety u dzieci w wieku 1 - 3 lat. Czy to duży problem?
- Co może pomóc w odpowiednim zaopatrzeniu organizmu dziecka w witaminę D?
- Czy stosowanie produktów typu JUNIOR w diecie dzieci jest dobrym rozwiązaniem?
Kwas folinowy (metafolina) – czym różni się od kwasu foliowego?
Dlaczego metafolina uznawana jest za bioaktywną formę folianów i kiedy jej stosowanie ma szczególne znaczenie? Ten fragment wyjaśnia różnice metaboliczne i wyniki badań klinicznych.
Kwas folinowy (metafolina) to aktywna forma folianów. Dzięki formie zredukowanej i w związku z tym najlepszej biodostępności trafia od razu do krwiobiegu, podnosząc stężenie folianów we krwi. Znajdziemy go w mleku kobiecym, a także w mleku modyfikowanym (firmy HiPP).
Przeprowadzono badanie kliniczne (randomizowane z podwójnie ślepą próbą) z udziałem zdrowych niemowląt, które karmione były mieszanką modyfikowaną zawierającą kwas foliowy (grupa kontrolna) lub metafolinę (grupa badana) oraz mlekiem mamy (grupa referencyjna).
W wynikach uzyskano porównywalne stężenie niezmetabolizowanego kwasu foliowego w surowicy krwi w grupie dzieci karmionych mieszanką z metafoliną oraz mlekiem matki. Dodatkowo stwierdzono wyższą zawartość folianów w erytrocytach dzieci karmionych mieszanką z metafoliną w porównaniu z mieszanką z kwasem foliowym. Nie zauważono znamiennych różnic pomiędzy przyrostami masy ciała i obwodu głowy pomiędzy grupami. Mieszanka mleczna zawierająca metafolinę była bezpieczna, miała akceptowalny smak i była dobrze tolerowana.
Dowiedz się więcej: Metafolin® – najbardziej zaawansowana forma folianów
Zapraszamy Państwa także do zapoznania się z wykładem: Jakie rodzaje folianów są obecne w mleku matki i w mleku HiPP COMBIOTIK®?
Neonatolog prof. dr hab. n. med. Jan Mazela omawia w nim następujące zagadnienia:
- W jakiej formie foliany mogą być metabolizowane w 100% przez nasz organizm?
- Które składniki odżywcze są kluczowe dla rozwoju mózgu dziecka?
- Jakie powinno być dawkowanie folianów u kobiet w trakcie ciąży i laktacji?
- Co wiadomo o zawartości folianów w mleku kobiecym?
- Co wiemy o podaży folianów w preparatach HiPP Combiotik® na podstawie badań klinicznych?
Suplement diety z kwasem folinowym (metafoliną) może być bezpiecznie stosowany u niemowląt, dzieci i dorosłych, a także w suplementacji przedciążowej czy ciążowej. Szczególnie polecany jest dla osób ze stwierdzonym niedoborem enzymów uczestniczących w przemianach kwasu foliowego w organizmie. Jest to niedobór uwarunkowany genetycznie mutacją genu reduktazy 5,10-metylenotetrahydrofolianowej (MTHFR). Znaczący klinicznie jest polimorfizm MTHFR w układzie homozygotycznym lub złożonej heterozygoty, które dotyczą ok. 10% społeczeństwa.
Zdarzają się również mutacje prowadzące do poważnego niedoboru enzymu (< 20% jego aktywności), w obrazie których występują bardzo ostre objawy neurologiczne.
Trwają badania kliniczne (randomizowane z podwójnie ślepą próbą) nad wpływem suplementacji metafoliny na poprawę funkcjonowania dzieci ze spektrum autyzmu w zakresie poprawy mowy i zachowania. Tymczasowe wyniki są obiecujące.
Zapraszamy Państwa do zapoznania się z badaniem: Bezpieczeństwo i przydatność Metafolin® w mleku modyfikowanym dla niemowląt – badanie kliniczne
Jak wzbogacić dietę w foliany w praktyce?
Jak w prosty sposób zwiększyć podaż folianów z pożywienia i ograniczyć ich straty? Ta część zawiera praktyczne wskazówki i kulinarne inspiracje.
Aby naturalnie zwiększyć podaż folianów, warto zjadać potrawy zaraz po ich przygotowaniu. Świetnym pomysłem są różnego rodzaju sałatki, koktajle i dania w języku angielskim nazywane raw:
- guacamole (pasta z awokado, oliwy, soku z cytryny i czosnku) jako dodatek do kanapek, domowych nachosów czy surowych warzyw (marchew, brokuł, papryka, ogórek),
- pasta czekoladowa – awokado, kakao, daktyle i orzechy laskowe namoczone w napoju roślinnym,
- wiosenne puree z zielonego groszku (z masłem), posypane sezamem – jako dodatek do wątróbki,
- carpaccio z surowego buraka na liściach rukoli, posypane kiełkami (z oliwą i sosem balsamicznym),
- sałatka ze szpinaku baby z bobem, malinami i serem pleśniowym (z oliwą i owocowym balsamico),
- sałatka z czerwonej soczewicy, papryki, cebuli i z natką pietruszki, posypana pestkami słonecznika (z oliwą),
- sałatka z surowego (lub ugotowanego al dente) brokuła z jajkiem na twardo, czerwoną fasolą i pomidorkami koktajlowymi (sos majonezowy z czosnkiem),
- makaron z buraka z pesto z pietruszki (natka pietruszki, oliwa, orzechy) posypany orzechami włoskimi,
- szparagi lub fasolka szparagowa z jajkiem sadzonym posypane szczypiorkiem i pestkami dyni,
- prosty koktajl na soku pomarańczowym z dodatkiem jarmużu i kiwi,
- zielony koktajl na wodzie z awokado, szpinakiem, bananem i zarodkami pszennymi (smakuje jeszcze lepiej z sokiem z cytryny),
- śniadaniowy koktajl mleczny z kakao, masłem orzechowym i płatkami owsianymi.
Podsumowanie – dlaczego warto zadbać o odpowiednią podaż folianów?
Witamina B9 to bardzo ważny związek dla naszego organizmu. Pełni wiele podstawowych funkcji dotyczących metabolizmu oraz zapobiega niedokrwistości megaloblastycznej czy wadom cewy nerwowej u płodu. Występuje pod postacią folianów (dostępnych w żywności), kwasu foliowego (wzbogacającego żywność, obecnego w suplementach diety) oraz kwasu folinowego (metafoliny) obecnego w mleku kobiecym, mleku modyfikowanym HiPP, suplementach diety. Warto zwrócić uwagę na odpowiednią podaż witaminy B9 w diecie.
Więcej eksperckich treści na temat zdrowia i postępowania z noworodkami, niemowlętami i małymi dziećmi dowiesz się z materiałów z webinarów i konferencji, które znajdziesz na stronie HiPP Expert: Wykłady i webinary – prelekcje ekspertów z branży medycznej
Sprawdź także nasze materiały dla środowiska medycznego, dostępne tylko po zalogowaniu. Nie masz konta? Zapraszamy do bezpłatnej rejestracji.
FAQ - najczęstsze pytania dotyczące folianów
1Czym różnią się foliany od kwasu foliowego?
Foliany to naturalne, biologicznie aktywne formy witaminy B9 obecne w żywności, natomiast kwas foliowy jest jej syntetyczną formą stosowaną w suplementach i produktach wzbogacanych. Kwas foliowy wymaga w organizmie wieloetapowej przemiany enzymatycznej, aby stać się formą aktywną, co nie u wszystkich osób przebiega z jednakową wydajnością.- 2
Dlaczego foliany są tak ważne w ciąży?
Foliany uczestniczą w procesach podziału komórkowego i syntezy DNA, dlatego są kluczowe dla prawidłowego zamknięcia cewy nerwowej płodu. Ich odpowiednia podaż wpływa również na rozwój mózgu i rdzenia kręgowego podczas życia płodowego. - 3
Czym jest metafolina i dla kogo jest szczególnie polecana?
Metafolina (5-MTHF) to bioaktywna forma folianów, gotowa do bezpośredniego wykorzystania przez organizm. Jest szczególnie polecana osobom z obniżoną aktywnością enzymu MTHFR, u których przekształcanie kwasu foliowego do formy aktywnej może być niewystarczające. - 4
Czy niemowlęta otrzymują foliany z mlekiem matki?
Tak, mleko kobiece naturalnie zawiera bioaktywne formy folianów, które są dobrze przyswajalne przez niemowlę. Stanowią one ważny element wspierający intensywny rozwój komórek, w tym układu nerwowego i krwiotwórczego w pierwszych miesiącach życia. - 5
Czy mleko modyfikowane zawiera foliany?
Tak, mleka modyfikowane są wzbogacane w foliany – najczęściej w postaci kwasu foliowego. Mleko HiPP zostało wzbogacone w metafolinę – bioaktywną formę folianów. Wzbogacania mleka modyfikowanego ma na celu pokrycie zapotrzebowania niemowląt, które nie są karmione mlekiem matki. - 6
Jakie są objawy niedoboru witaminy B9?
Niedobór folianów może prowadzić do niedokrwistości megaloblastycznej, objawiającej się osłabieniem, bladością skóry i męczliwością. U dzieci i niemowląt może skutkować zaburzeniami wzrastania, rozwoju neurologicznego oraz problemami z funkcjonowaniem układu odpornościowego. - 7
Czy dieta wystarcza do pokrycia zapotrzebowania na foliany?
W praktyce bywa niewystarczająca, ponieważ foliany są wrażliwe na działanie wysokiej temperatury, światła i długiego przechowywania. Dodatkowo współczesna dieta bywa mało urozmaicona, co zwiększa ryzyko niedostatecznej podaży witaminy B9. - 8
Czy suplementacja folianów jest konieczna u kobiet karmiących?
Tak, w okresie laktacji zapotrzebowanie na foliany wzrasta ze względu na ich obecność w mleku kobiecym. Odpowiednia podaż witaminy B9 jest istotna zarówno dla zdrowia matki, jak i dla prawidłowego rozwoju niemowlęcia. - 9
Jak najlepiej zwiększyć podaż folianów w diecie?
Najlepszym źródłem są świeże, zielone warzywa liściaste, rośliny strączkowe i produkty nieprzetworzone. Ważne jest również spożywanie potraw krótko po przygotowaniu oraz unikanie długiej obróbki termicznej, która obniża zawartość folianów w żywności.
Piśmiennictwo:
1. Rychlik E., Stoś H., Woźniak A. i wsp. (red.). Normy żywienia dla populacji Polski. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa 2024.
2.Kunachowicz H., Przygoda B., Nadolna I., Iwanow K. Tabele składu i wartości odżywczej żywności. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2020
3. Zimmer M., Sieroszewski P., Oszukowski P. i wsp. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników dotyczące suplementacji u kobiet ciężarnych. Ginekologia i Prinatologia Praktyczna 2020; 5(4): 170-181.
4. Seremak, Mrozikiewicz A i wsp. Stanowisko Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników w zakresie suplementacji folianów oraz warunków stosowania dodatkowej suplementacji choliny i witamin B6 i B12 w okresie przedkoncepcyjnym, ciąży i połogu, PTGiP 2024; https://nutropharma.pl/blog/post/foliany-w-ciazy-stanowisko-ptgip-najnowsze-zalecenia-.html
5. Moczulska H., Pecz K., Gach A. i wsp. Stanowisko ekspertów Polskiego Towarzystwa Genetyki Człowieka i Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników w sprawie zlecania i interpretacji wyników badań pod kątem wariantów genetycznych w genie MTHFR. Ginekologia i Prinatologia Praktyczna 2017; 2(5): 234-238.
6. Batebi N., Moghaddam H.S., Hasanzadeh A. i wsp. Folinic acid as adjunctive therapy in treatment of inappropriate speech in children with autism: a double-blind and placebo-controlled randomized trial. Child Psychiatry Hum Dev 2021; 52(5): 928-938.
7. Renard E., Leheup B., Gueant-Rodriguez R-M. i wsp. Folinic acid improves the score of Autism in the EFFET placebo-controlled randomized trial. Biochimie 2020; 173: 57-61.
8. Frye R.E., Slattery J., Delhey L. i wsp. Folinic acid improves verbal communication in children with autism and language impairment: a randomized double-blind placebo-controlled trial. Mol Psychiatry 2018; 23(2): 247-256.
9. Troesch B. Demmelmair J., Gimpfl M. i wsp. Suitability and safety of L-5-methyltetrahydrofolate as a folate source in infant formula: A randomized-controlled-trial. PLoS One 2019; 14(8): e0216790
Dodatkowe źródła piśmiennictwa:
Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników (PTGiP): Rekomendacje dotyczące suplementacji folianów u kobiet w wieku rozrodczym.
Greenberg J.A., et al.: Folic Acid Supplementation and Pregnancy: More Than Just Neural Tube Defect Prevention. Reviews in Obstetrics and Gynecology.
Levine S.Z., et al.: Association of Maternal Use of Folic Acid and Multivitamin Supplements in the Periods Before and During Pregnancy With the Risk of Autism Spectrum Disorder in Offspring, JAMA Psychiatry.
